Instytucja Kultury Województwa Małopolskiego
Instytucja Kultury Województwa Małopolskiego
 

Grupa Wyszehradzka - historia i przyszłość

Na stronach polskiego MSZ można przeczytać o historii, rozwoju i planach na przyszłość Grupy Wyszehradzkiej. Hołdując zasadzie korzystania z najlepszych źródeł poniżej zamieszczamy obszerne fragmenty jednego ze znalezionych tam artykułów.


"Narodziny współpracy zwanej wyszehradzką przypadają na początek lat 90. Podczas spotkania prezydentów Polski i Czechosłowacji oraz premiera Węgier 15 lutego 1991 roku przyjęła ona konkretny kształt deklaracji, nazwanej od miejsca spotkania Deklaracją Wyszehradzką. Zdefiniowane w niej zostały główne cele współpracy, wśród których nadrzędnym była integracja ze strukturami euroatlantyckimi. Wówczas to stwierdzono, że zbieżność celów w polityce zagranicznej, podobieństwo doświadczeń historycznych oraz bliskość geograficzna predestynują do powołania nowego związku regionalnego, zwanego Grupą Wyszehradzką lub Czwórką Wyszehradzką - bowiem od 1993 r. tworzą ją cztery państwa: Polska, Węgry, Czechy i Słowacja.

Podczas szczytu premierów w Krakowie (5 października 1991 r.) ustalono, że współpraca czterech państw obejmie takie strefy, jak polityka zagraniczna, gospodarka, transport, ochrona środowiska i nauka. Podpisano wówczas tzw. Deklarację Krakowską (6 października 1991 r.), w której m.in. jest mowa o możliwie szybkim przyjęciu umów o wzajemnej liberalizacji handlu. Było to podwaliną powołanego do życia 1 marca 1993 r. Środkowoeuropejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (CEFTA). W większości jednak spotkania partnerów wyszehradzkich koncentrowały się na problematyce międzynarodowej oraz na wspieraniu wysiłków zmierzających do uzyskania członkostwa krajów Grupy w strukturach euroatlantyckich.

Inicjatywa wyszehradzka - akt woli politycznej czterech państw - przeżywała także chwile załamania. Ideały wyszehradzkie bliskie były politykom, mniej natomiast społeczeństwom czterech państw. Naturalne różnice występujące podczas wdrażania gospodarki wolnorynkowej powodowały, że niektórzy przywódcy tych państw zaczęli obawiać się spowolnienia w integracji europejskiej. W efekcie, państwa wyszehradzkie w większym stopniu zaczęły między sobą rywalizować, co rozbijało spójność Grupy i rodziło przekonanie o zbędności kontynuowania tej formy współpracy. Spotkania w latach 1994-1998 odbywały się nieregularnie, nie wychodzono poza sferę deklaracji.

Przełom nastąpił dopiero w roku 1998. Mechanizmy współpracy czwórki państw, zwłaszcza w kwestiach bezpieczeństwa, procesu integracji z Unią Europejską i współpracy regionalnej, okazały się na tyle silne i sprawdzone, że pozwoliło to pokonać trudności i rozpocząć nowy etap. Rok 2002 udowodnił celowość i zdeterminowanie wszystkich sygnatariuszy, by poważnie potraktować deklaracje, dzięki czemu współpraca stała się bardziej konkretna, a kontakty nabrały tempa. Grupa Wyszehradzka zyskała na znaczeniu, wzbudzając duże zainteresowanie ze strony innych państw regionu, które wyrażają chęć przynależenia do niej. Jednak czwórka państw zgodnie uważa, że obecnie nie ma potrzeby zastanawiania się nad formalnym rozszerzaniem Grupy, ale należy wzmocnić istniejące i dobrze funkcjonujące mechanizmy i struktury.

Do usprawnienia współpracy przyczyniło się ustanowienie rotacyjnej, rocznej prezydencji Grupy. Każdą prezydencję, co roku w czerwcu, zamyka szczyt premierów Grupy Wyszehradzkiej, podczas którego dokonuje się podsumowania działań i wyznacza nowe cele i zadania na przyszłość. Istotną rolę odgrywają też resorty spraw zagranicznych czterech państw, które zajmują się koordynacją działań podejmowanych w ramach współpracy wyszehradzkiej - Narodowymi Koordynatorami Grupy są dyrektorzy departamentów terytorialnych ministerstw spraw zagranicznych w każdym z krajów.

Grupa Wyszehradzka nie posiada żadnych rozbudowanych struktur. Jedyną jej instytucją pozostaje Sekretariat Międzynarodowego Funduszu Wyszehradzkiego z siedzibą w Bratysławie, który, dysponując własnym budżetem w wysokości 2,4 mln euro i strukturą, realizuje wspólne projekty w różnych dziedzinach z udziałem zarówno instytucji rządowych, jak i pozarządowych. Dzięki powołaniu w 2000 r. Funduszu możliwe jest finansowanie wspólnych przedsięwzięć Grupy na polu kultury, edukacji i wymiany młodzieży. W 2002 r. podjęto decyzję o utworzeniu Wyszehradzkiego Funduszu Stypendialnego. Współpraca wyszehradzka cieszy się więc coraz większym zainteresowaniem ze strony społeczeństw czterech krajów.

Z dzisiejszej perspektywy można ocenić, że zasadnicze cele owej współpracy zostały zrealizowane z powodzeniem. Grupa Wyszehradzka była bardzo efektywną platformą kooperacji w kwestiach związanych z aspiracjami integracyjnymi Polski, Czech, Słowacji i Węgier. Rozszerzenie NATO to wielki wspólny sukces państw sojuszniczych i kandydujących. Dzięki współdziałaniu w różnych dziedzinach Czwórka Wyszehradzka stała się widoczna na tle innych kandydatów do członkostwa w UE. Doświadczenia ze współpracy państw Grupy w całym okresie przedakcesyjnym, pozwalają przypuszczać, że nie zaniknie ona z chwilą ich wstąpienia do Unii Europejskiej.

Kapitałem Grupy Wyszehradzkiej, również w ramach UE, stanie się nasza bliskość geograficzna i podobieństwo kulturowe, gospodarcze oraz wspólnota interesów, wynikająca z przynależności do tego samego regionu. Przed ugrupowaniem rysują się sfery działania, w których wspólnie można wiele dokonać. Najważniejsze z nich to ochrona środowiska naturalnego, infrastruktura, transport, energetyka i turystyka. Szczególne znaczenie wydaje się mieć wspólne działanie Czwórki w promocji naszego regionu. Ważne jest podjęcie wspólnych przedsięwzięć promocyjnych w krajach członkowskich UE, aby wspierać wizerunek państw wyszehradzkich, spajających swe wysiłki nie tylko w ramach współpracy politycznej, ale tworzących także regionalną wspólnotę o wyraźnej tożsamości kulturowej i społecznej.

Poszerzona współpraca Czwórki Wyszehradzkiej z innymi państwami jest niezwykle korzystna. Istotna jest zwłaszcza w odniesieniu do najbliższego sąsiedztwa Grupy, która chce podejmować wspólne inicjatywy ze Ukrainą, Chorwacją, Słowenią i Litwą, a także z państwami Europy Zachodniej, w tym z krajami Beneluksu czy skupionymi w Radzie Nordyckiej. Kraje wyszehradzkie sąsiadują z państwami Europy Wschodniej, z którymi łączą je silne związki społeczne, gospodarcze oraz historyczne. Dzięki temu państwa Grupy Wyszehradzkiej mają praktyczne możliwości odegrania szczególniej roli tak w tworzeniu zasad polityki Unii Europejskiej wobec tego obszaru, jak i w jej realizacji. Rozszerzenie UE wymusza bowiem konieczność wypracowania założeń współpracy Unii z krajami, które staną się jej sąsiadami na wschodzie, tj. z Federacją Rosyjską, Białorusią, Ukrainą i Mołdawią."


 
 
Instytut Europa Karpat · ul. Narutowicza 9a · 33-300 Nowy Sącz
tel. (018) 443 43 07 · fax. (018) 442 39 06 · email: instytut@europakarpat.pl
© Instytut Europa Karpat